BROD MONITOR SAVA

Rečni monitor Sava usidren je na Savskom pristaništu, između Brankovog mosta i ušća Save u Dunav.

Danas je ovaj vojni brod deo zbirke na otvorenom Vojnog muzeja i predstavlja jedinstven muzejski brod koji posetiocima omogućava da zakorače na palubu jednog od najznačajnijih ratnih plovila sa evropskih reka. Izgrađen je 1904. godine u Budimpešti kao austrougarski monitor Bodrog, a već deset godina kasnije ušao je u istoriju.

U noći između 28. i 29. jula 1914. godine bio je među brodovima sa kojih su ispaljene prve granate na Beograd, čime je započelo ratno poglavlje koje će promeniti Evropu. Tokom Prvog svetskog rata Bodrog je učestvovao u borbama na Savi i Dunavu, da bi se pred sam kraj rata nasukao kod Višnjice i dospeo u ruke srpske vojske. Mirovnim sporazumima 1920. godine pripao je Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca i dobio ime Sava, koje nosi i danas. Tokom Drugog svetskog rata posada ga je namerno potopila kako ne bi pao u nemačke ruke.

Kasnije je izvađen, obnovljen i korišćen u sastavu mornarice Nezavisne Države Hrvatske, da bi 1944. godine ponovo završio na dnu reke. Posle rata brod je još jednom izvađen i obnovljen, a zatim je gotovo dve decenije služio u Jugoslovenskoj rečnoj ratnoj flotili. Nakon povlačenja iz upotrebe bio je prepušten zaboravu i godinama je služio kao ponton na Adi Huji.

Njegov istorijski značaj prepoznat je početkom 21. veka. Brod je 2005. godine odlukom Muzeja nauke i tehnike u Beogradu proglašen za kulturno dobro, a 2015. godine Ministarstvo odbrane je prepoznalo njegov značaj i otkupilo ga od jedne privatne firme. Proglašen je kulturnim dobrom Republike Srbije, i temeljno restauriran, a od 2021. godine ponovo je otvoren za posetioce.

Danas je Sava jedini sačuvani brod iz flotile koja je učestvovala u prvom granatiranju Beograda 1914. godine i jedan od svega deset sačuvanih rečnih monitora ovog tipa u svetu.

Poseta monitoru Sava pruža priliku da se obiđe autentičan ratni brod star više od jednog veka. Tokom restauracije sačuvani su brojni originalni elementi, pa posetioci mogu da prođu kroz unutrašnjost broda i upoznaju kako je izgledao život i rad njegove posade. Postavka prati istoriju broda od njegovog nastanka kao austrougarskog monitora Bodrog, preko učešća u dva svetska rata, do restauracije i pretvaranja u muzejski eksponat. Kroz fotografije, dokumenta, karte i originalne predmete predstavljeni su najvažniji događaji iz njegove bogate prošlosti.

U unutrašnjosti broda mogu se obići komandni prostor, prostorije za posadu i drugi autentični brodski enterijeri, opremljeni rekonstruisanim nameštajem, navigacionom opremom i predmetima koji dočaravaju svakodnevni život mornara početkom 20. veka.

Posebnu atmosferu stvaraju figure mornara i oficira u prirodnoj veličini, postavljene u autentičnim radnim prostorijama, koje posetiocima približavaju život i službu na brodu. Tu su i zanimljivi istorijski dokumenti, fotografije i predmeti koji svedoče o dugoj i burnoj službi monitora.